ارث زن از شوهر طبق ماده ۹۱۳ قانون مدنی یک‌چهارم ترکه است اگر شوهر فرزند نداشته باشد، و یک‌هشتم اگر فرزند یا نوه داشته باشد. از سال ۱۳۸۷ زن علاوه بر اموال منقول، از قیمت زمین و ساختمان هم ارث می‌برد. پیش از تقسیم ارث، مهریه و بدهی‌های شوهر از ترکه پرداخت میشود، پس مهریه جدا از سهم‌الارث به زن میرسد. فقط زنی که عقد دائم داشته از شوهر ارث می‌برد.
خیلی‌ها هنوز فکر می‌کنند زن از زمین ارث نمی‌برد.
این باور تا سال ۱۳۸۷ درست بود. ماده ۹۴۶ قانون مدنی پیش از اصلاح، زن را فقط از اموال منقول و قیمت ساختمان و درخت وارث می‌دانست و زمین از سهم او بیرون می‌ماند. اصلاحیه سال ۱۳۸۷ این را عوض کرد و حالا زن از قیمت اموال غیرمنقول، چه عرصه و چه اعیان، سهم می‌برد. با این حال هنوز در بعضی خانواده‌ها تقسیم ترکه با همان قاعده قدیمی شروع میشود و زنی که از قانون جدید خبر ندارد، ممکن است به سهم کمتری رضایت بدهد.
ارث زن از شوهر چند قاعده ساده دارد و چند استثنا که بیشتر اختلاف‌ها سر همان‌هاست. هر دو را پایین‌تر می‌خوانید.
زن از شوهر چقدر ارث می‌برد؟
یک‌چهارم کل ترکه اگر شوهر فرزند نداشته باشد، و یک‌هشتم اگر فرزند داشته باشد.
ارث زن از شوهر را ماده ۹۱۳ قانون مدنی تعیین کرده. منظور از فرزند، فرزند شوهر است، چه از همین زن باشد و چه از همسر دیگری. نوه هم در این حکم جای فرزند را می‌گیرد، یعنی اگر شوهر فرزندی نداشته باشد ولی نوه داشته باشد، سهم زن یک‌هشتم است.
| وضعیت شوهر هنگام فوت | سهم زن از ترکه |
| فرزند یا نوه ندارد | یک‌چهارم |
| فرزند یا نوه دارد، از هر همسری | یک‌هشتم |
| چند همسر دائم دارد و فرزند ندارد | یک‌چهارم، که بین همسران به تساوی تقسیم میشود |
| چند همسر دائم دارد و فرزند دارد | یک‌هشتم، که بین همسران به تساوی تقسیم میشود |
| جز همسر هیچ وارث دیگری ندارد | یک‌چهارم، و باقی ترکه حکم مال بلاوارث را دارد |
سهم زن ثابت است و به تعداد فرزندان یا وجود پدر و مادر شوهر بستگی ندارد. چه شوهر یک فرزند داشته باشد و چه پنج فرزند، سهم زن یک‌هشتم است و باقی ترکه بین وارثان دیگر تقسیم میشود.
زن از خانه و زمین شوهر ارث می‌برد؟
بله، از قیمت آن‌ها، و اگر وارثان دیگر قیمت را نپردازند از خود ملک.
طبق ماده ۹۴۶ قانون مدنی اصلاحی ۱۳۸۷، زن از اموال منقول و از قیمت اموال غیرمنقول، شامل عرصه و اعیان، ارث می‌برد. عرصه یعنی زمین و اعیان یعنی ساختمانی که روی آن ساخته شده. پس در ارث زن از شوهر، اگر شوهر آپارتمان یا زمین کشاورزی داشته، سهم زن از ارزش کامل آن حساب میشود.
ماده ۹۴۸ همین قانون می‌گوید اگر وارثان دیگر از پرداخت قیمت خودداری کنند، زن میتواند سهمش را از عین همان ملک بگیرد. این یعنی وارثان نمی‌توانند با تأخیر در پرداخت قیمت، زن را از سهمش محروم کنند.
قیمت ملک معمولاً با توافق وارثان یا با نظر کارشناس رسمی دادگستری تعیین میشود. اگر وارثان سر قیمت توافق ندارند، کارشناسی تنها راهی است که عدد را از بحث خارج می‌کند.
مهریه و نفقه از ارث زن جداست؟
بله. مهریه و نفقه پرداخت‌نشده بدهی شوهر حساب می‌شوند و پیش از تقسیم ارث از ترکه پرداخت می‌شوند.
طبق ماده ۸۶۹ قانون مدنی، هزینه کفن و دیون و واجبات مالی متوفی پیش از تقسیم ترکه پرداخت میشود. بعد از آن وصیت متوفی تا یکسوم باقی‌مانده اجرا میشود و آنچه می‌ماند بین وارثان تقسیم میشود. مهریه دینی است که شوهر به زن دارد، پس زن اول مهریه‌اش را به‌عنوان طلبکار می‌گیرد و بعد سهم‌الارثش را به‌عنوان وارث.
نفقه گذشته هم همین حکم را دارد. طبق ماده ۱۲۰۶ قانون مدنی، نفقه زوجه برای مدت گذشته طلب زن است. اگر شوهر در ماه‌های آخر زندگی نفقه نپرداخته، زن میتواند آن را هم از ترکه مطالبه کند.
مهریه وجه نقد به نرخ روز محاسبه میشود. برای اینکه عدد دقیق را ببینید، از مهریه‌سنج وکسانو استفاده کنید.
یک نکته که معمولاً فراموش میشود. جهیزیه و طلاهایی که مال خود زن است جزو ترکه نیست. اگر وارثان دیگر ادعا کنند این‌ها مال شوهر بوده، سیاهه جهیزیه و فاکتورهای خرید بهترین مدرک است.
سهم‌الارث زن را چطور حساب کنیم؟
برای حساب ارث زن از شوهر، اول بدهی‌ها و مهریه را کم کنید، بعد سهم یک‌چهارم یا یک‌هشتم را از باقی‌مانده حساب کنید. ترتیب کار این است:
- فهرست همه اموال شوهر را با ارزش تقریبی بنویسید، شامل ملک، خودرو، حساب بانکی و سهام.
- هزینه کفن و دفن و بدهی‌های شوهر را کم کنید.
- مهریه به نرخ روز و نفقه پرداخت‌نشده زن را هم کم کنید.
- اگر وصیتی هست، آن را تا یکسوم باقی‌مانده کم کنید.
- سهم زن را از آنچه ماند حساب کنید.
فرض کنید شوهری فوت کرده و دو فرزند دارد. ترکه او آپارتمانی به ارزش پنج میلیارد تومان و یک میلیارد تومان پول نقد و خودرو است، یعنی شش میلیارد تومان. او دویست میلیون تومان بدهی بانکی دارد و مهریه همسرش به نرخ روز هشتصد میلیون تومان است. پس از کم کردن این دو، پنج میلیارد تومان باقی می‌ماند و سهم زن یک‌هشتم آن، یعنی ششصد و بیست و پنج میلیون تومان است. زن روی هم یک میلیارد و چهارصد و بیست و پنج میلیون تومان می‌گیرد، که هشتصد میلیون آن مهریه است.
اگر همین شوهر فرزند نداشت، سهم زن یک‌چهارم پنج میلیارد، یعنی یک میلیارد و دویست و پنجاه میلیون تومان می‌شد. همه عددهای این مثال فرضی‌اند. برای حساب وضعیت خودتان، سهم‌سنج وکسانو را امتحان کنید.
اگر مرد چند همسر داشته باشد، ارث زن چطور تقسیم میشود؟
همان یک‌چهارم یا یک‌هشتم بین همه همسران دائم به تساوی تقسیم میشود.
ماده ۹۴۲ قانون مدنی این را صریح گفته. اگر شوهر دو همسر دائم و فرزند داشته باشد، هر کدام نصف یک‌هشتم، یعنی یک‌شانزدهم ترکه را می‌برند. سهم هر همسر به اینکه فرزندان از کدام همسر هستند یا ازدواج کدام قدیمی‌تر است ربطی ندارد. مهریه هر همسر اما جداگانه و کامل از ترکه پرداخت میشود.
زن صیغه‌ای یا زنی که فقط عقد کرده از شوهر ارث می‌برد؟
زنی که عقد دائم کرده ارث می‌برد، حتی اگر هنوز عروسی نکرده باشند. زن در ازدواج موقت معمولاً ارث نمی‌برد.
طبق ماده ۹۴۰ قانون مدنی، زن و شوهری که زوجیت آن‌ها دائمی بوده و مانعی برای ارث ندارند از یکدیگر ارث می‌برند. شرط ارث، عقد دائم است و زندگی مشترک یا عروسی شرط نیست.
درباره ازدواج موقت، قاعده این است که زن ارث نمی‌برد. اینکه اگر در عقد موقت شرط توارث شده باشد زن ارث می‌برد یا نه، میان حقوق‌دانان اختلاف نظر هست. اگر چنین شرطی در عقدنامه شماست، پیش از هر اقدامی با وکیل مشورت کنید.
یک استثنا هم هست. طبق ماده ۹۴۵، اگر مردی در حال بیماری ازدواج کند و پیش از نزدیکی با همسرش به همان بیماری فوت کند، زن از او ارث نمی‌برد.
زن مطلقه از شوهر سابقش ارث می‌برد؟
بستگی به نوع طلاق و زمان فوت دارد.
اگر طلاق رجعی بوده و شوهر پیش از تمام شدن عده فوت کند، زن طبق ماده ۹۴۳ قانون مدنی ارث می‌برد، چون در طلاق رجعی تا پایان عده رابطه زوجیت از نظر ارث باقی است. اگر طلاق بائن بوده، مثل طلاق خلع یا طلاق پیش از نزدیکی، زن ارث نمی‌برد.
ماده ۹۴۴ استثنای دیگری دارد. اگر شوهر در حال بیماری زنش را طلاق بدهد و ظرف یک سال از تاریخ طلاق به همان بیماری فوت کند، زن ارث می‌برد، حتی اگر طلاق بائن باشد، به شرط اینکه زن در این فاصله دوباره ازدواج نکرده باشد.
برای گرفتن ارث شوهر چه مراحلی را باید طی کرد؟
اول گواهی انحصار وراثت و تسویه مالیات بر ارث، بعد تقسیم اموال. ترتیب معمول این است:
- گواهی فوت و شناسنامه باطل‌شده شوهر را بگیرید.
- درخواست گواهی انحصار وراثت را از طریق سامانه ثبت احوال ثبت کنید. مدارک معمول، عقدنامه، شناسنامه وارثان و استشهادیه محضری است.
- اظهارنامه مالیات بر ارث را در مهلت قانونی به اداره امور مالیاتی بدهید.
- پس از گرفتن گواهی انحصار وراثت و گواهی مالیاتی، اموال را با توافق وارثان یا از طریق دادگاه تقسیم کنید.
اگر ارزش ترکه از حد معینی بیشتر باشد، درخواست انحصار وراثت آگهی میشود و گواهی پس از گذشت مهلت آگهی صادر میشود.
حساب‌های بانکی شوهر معمولاً تا ارائه گواهی انحصار وراثت مسدود می‌ماند. اگر زن برای هزینه‌های روزمره به این پول نیاز دارد، بهتر است مراحل را زودتر شروع کند.
کی باید سراغ وکیل بروید؟
وقتی وارثان سر قیمت ملک یا فهرست اموال توافق ندارند، وقتی کسی اموال را پیش از تقسیم تصرف کرده، وقتی یکی از وارثان صغیر است یا وقتی شوهر از ازدواج‌های مختلف فرزند داشته، پرونده ارث زن از شوهر به وکیل نیاز دارد.
اگر وارثان با هم کنار می‌آیند و ترکه فقط یک حساب بانکی و یک خودروست، معمولاً خود وارثان می‌توانند مراحل را پیش ببرند. ولی وقتی پای ملک مشاع یا سهم شرکت در میان باشد، یک اشتباه در مرحله تقسیم میتواند سال‌ها پرونده درست کند. تقسیم ترکه از راه دادگاه هم دعوایی است که کارشناسی و چند جلسه رسیدگی دارد.
وکیلی که در پرونده‌های ارث و انحصار وراثت تجربه دارد را می‌توانید در شهر خودتان از میان وکلای ارث در وکسانو پیدا کنید.
واژه‌نامه
ترکه همه اموال و حقوق مالی است که از متوفی باقی می‌ماند.
عرصه زمین ملک است و اعیان ساختمان یا درختی که روی آن قرار دارد.
گواهی انحصار وراثت سندی است که شورای حل اختلاف صادر می‌کند و وارثان متوفی و نسبت آن‌ها با او را مشخص می‌کند.
طلاق رجعی طلاقی است که شوهر در مدت عده میتواند بدون عقد جدید به زندگی مشترک برگردد.
طلاق بائن طلاقی است که در آن حق رجوع وجود ندارد، مثل طلاق خلع یا طلاق پیش از نزدیکی.
مال بلاوارث مالی است که وارثی برای آن نیست و طبق ماده ۸۶۶ قانون مدنی در اختیار حاکم قرار می‌گیرد.
پرسش‌های متداول
زن از پدر و مادر شوهرش ارث می‌برد؟
نه. ارث زن فقط از شوهر خودش است و رابطه سببی با خانواده شوهر ارثی ایجاد نمی‌کند.
اگر زن پیش از تقسیم ترکه فوت کند، سهمش چه میشود؟
سهمی که از شوهر به او رسیده جزو ترکه خود او میشود و به وارثان خودش، مثل فرزندان یا پدر و مادرش، میرسد.
آیا شوهر میتواند با وصیت سهم بیشتری به زنش بدهد؟
بله، تا یکسوم ترکه. طبق ماده ۸۴۳ قانون مدنی، وصیت بیش از یکسوم فقط با اجازه وارثان دیگر نافذ است.
حقوق بازنشستگی شوهر جزو ارث زن است؟
نه. مستمری بازماندگان جزو ترکه نیست و طبق مقررات صندوق یا سازمان بیمه‌گر به بازماندگان پرداخت میشود.
زن میتواند در خانه شوهر بماند تا ارث تقسیم شود؟
ملک پس از فوت مال مشترک همه وارثان است و استفاده از آن به توافق وارثان بستگی دارد. اگر توافقی نیست، تعیین تکلیف ملک از طریق دادگاه انجام میشود.
۰ نظر