هوش مصنوعی میتواند مفهوم‌های حقوقی را ساده توضیح بدهد، مراحل کلی یک دعوا را بگوید و کمک کند پیش از دیدن وکیل سؤال‌هایتان را مرتب کنید. ولی شماره ماده و مهلت‌های قانونی را گاهی اشتباه می‌گوید، با همان لحن مطمئنی که جواب درست را می‌گوید، و هیچ مسئولیتی هم بابت جوابش ندارد. برای تصمیمی که پول یا مهلت قانونی شما را درگیر میکند، جواب چتبات نقطه شروع است و جای نظر وکیلی را که مدارک را دیده نمی‌گیرد.
اطلاعات حقوقی و مشاوره حقوقی دو چیز جدا هستند. اطلاعات حقوقی یعنی بدانید قانون درباره اجاره یا چک برگشتی چه می‌گوید. مشاوره یعنی کسی آن قانون را روی مدارک و تاریخ‌های پرونده شما بگذارد، بگوید در وضعیت شما چه باید کرد و پای حرفش بایستد.
وقتی کسی از مشاوره حقوقی با هوش مصنوعی حرف می‌زند، تقریباً همیشه اولی را می‌گیرد، حتی اگر خیال کند دومی را گرفته. ChatGPT یا هر چتبات حقوقی دیگری اطلاعات میدهد، گاهی خیلی دقیق و گاهی با خطاهایی که از ظاهر جواب پیدا نیست. اگر بدانید از آن چه بخواهید و جوابش را کجا چک کنید، وقت و هزینه‌تان را کم میکند. بدون این دو، ممکن است با خیال راحت مهلتی را از دست بدهید.
مشاوره حقوقی با هوش مصنوعی چقدر قابل اعتماد است؟
برای فهمیدن کلیات قابل اعتماد است، برای جزئیاتی که نتیجه پرونده را عوض میکند نه.
مدل‌های زبانی مثل ChatGPT متن را بر اساس الگوهایی می‌سازند که در داده‌های آموزشی دیده‌اند. اگر به جستوجوی اینترنت وصل نباشند، متن قانون را باز نمی‌کنند و نمی‌خوانند. جوابی می‌نویسند که شبیه جواب درست است، و بیشتر وقت‌ها هم درست از آب درمی‌آید، چون درباره موضوع‌های رایج متن زیادی دیده‌اند.
مشکل از جایی شروع میشود که سؤال به قوانین ایران و جزئیات آن می‌رسد. سهم متن حقوقی فارسی در داده‌های این مدل‌ها در مقایسه با متن انگلیسی کم است، قوانین ایران هر چند سال اصلاح می‌شوند و هر مدل تا تاریخ مشخصی آموزش دیده است. نتیجه میتواند جوابی روان باشد با شماره مادهای که یا وجود ندارد یا مال قانون دیگری است.
چتبات وقتی نمی‌داند، معمولاً نمیگوید نمی‌دانم.
وکلا هم از این خطا در امان نمانده‌اند. در سال ۲۰۲۳ دو وکیل در پرونده‌ای در دادگاه فدرال منطقه جنوبی نیویورک لایحه‌ای دادند که شش رأی ساختگی در آن بود. رأی‌ها را ChatGPT ساخته بود و وکلا آن‌ها را چک نکرده بودند. قاضی آن‌ها را ۵۰۰۰ دلار جریمه کرد. اگر وکیل باتجربه با همین ابزار اشتباه میکند، کسی که متن قانون را نخوانده راحت‌تر فریب جواب مرتب و مطمئن را می‌خورد.
هوش مصنوعی در کدام کارهای حقوقی به درد می‌خورد؟
مشاوره حقوقی با هوش مصنوعی جایی کمک واقعی است که اشتباه کوچک خسارتی ندارد و خودتان میتوانید نتیجه را بسنجید. این چند کار را با خیال راحت‌تری میشود به آن سپرد:
- معنی اصطلاح‌هایی را که در دادنامه یا اخطاریه آمده به زبان ساده بپرسید، مثلاً فرق اعسار و تقسیط.
- ماجرای خودتان را بی‌ترتیب برایش بنویسید و بخواهید آن را به ترتیب تاریخ مرتب کند.
- فهرست سؤال‌هایی را که باید از وکیل بپرسید با کمک آن کامل کنید.
- متن قراردادی را که هنوز امضا نکرده‌اید بدهید و بپرسید کدام بندها مبهم یا یک‌طرفه است.
مورد دوم از همه کاربردی‌تر است و کمتر کسی سراغش میرود. بیشتر وقت جلسه اول با وکیل صرف این میشود که بفهمد چه چیزی کی اتفاق افتاده. اگر یک صفحه با تاریخ‌های مرتب همراهتان باشد، همان جلسه به اصل ماجرا می‌رسد و اگر مشاوره ساعتی است، هزینه کمتری می‌دهید.
پیشنویس اظهارنامه یا نامه به طرف مقابل را هم میشود با هوش مصنوعی شروع کرد، به شرط اینکه پیش از ارسال یک وکیل آن را بخواند.
کجا جواب هوش مصنوعی را نباید باور کرد؟
در مشاوره حقوقی با هوش مصنوعی، هر جا عدد یا شماره ماده در جواب هست، تا آن را با متن رسمی تطبیق نداده‌اید باورش نکنید.
شماره ماده و رأی وحدت رویه اولین جایی است که خطا پیدا میشود. مدل ممکن است مضمون را درست بگوید و شماره را اشتباه، یا رأیی را نام ببرد که هیچ‌وقت صادر نشده.
قانون اصلاح‌شده دومین جاست. قانون صدور چک در سال ۱۳۹۷ اصلاح شد و ثبت چک‌های جدید در سامانه صیاد به آن اضافه شد. جوابی که از متن‌های قدیمی‌تر ساخته شده باشد ممکن است وضعیت پیش از این اصلاحیه را توضیح بدهد و هیچ اشاره‌ای به تغییر نکند.
رقم‌هایی که هر سال عوض می‌شوند جای سوم‌اند. مهریه وجه نقد طبق تبصره ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی با شاخص تورمی که بانک مرکزی هر سال اعلام میکند محاسبه میشود و نرخ دیه کامل را هم رئیس قوه قضاییه هر سال اعلام میکند. رقمی که چتبات میدهد ممکن است مال یکی دو سال پیش باشد. برای مهریه به نرخ روز، به جای پرسیدن از چتبات از ابزار محاسبه مهریه استفاده کنید.
رویه دادگاه‌ها را هم هوش مصنوعی نمی‌داند. اینکه یک شعبه در شهر شما برای فلان درخواست چه مدرکی می‌خواهد یا معمولاً چقدر طول می‌کشد، در هیچ متن قانونی نوشته نشده.
مهلت‌ها، که خطرناک‌ترین مورد است. فرض کنید در اهواز رأی پرونده‌تان در سامانه ثنا ابلاغ شده و از چتبات می‌پرسید چقدر برای اعتراض وقت دارید. جواب احتمالاً این است که ۲۰ روز. این عدد برای تجدیدنظرخواهی کسی که مقیم ایران است در ماده ۳۳۶ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ آمده و درست است. ولی چتبات معمولاً نمی‌پرسد رأی حضوری بوده یا غیابی. در رأی غیابی راه واخواهی هم باز است و شروع مهلتش به نوع ابلاغ بستگی دارد. در رأی قطعی هم اصلاً مهلت ۲۰ روزه‌ای برای تجدیدنظر در کار نیست. یک روز جابه‌جایی در شمردن مهلت میتواند حق اعتراض را از بین ببرد.
فرق چتبات حقوقی با مشاوره حقوقی آنلاین و جلسه حضوری چیست؟
فرق اصلی در دیدن مدارک و مسئولیت جواب است، نه در سرعت یا قیمت.
| معیار | چتبات هوش مصنوعی | مشاوره حقوقی آنلاین یا تلفنی با وکیل | جلسه حضوری با وکیل |
| هزینه | بیشتر رایگان یا با اشتراک ماهانه | طبق توافق با وکیل، رقمش هر سال تغییر میکند | طبق توافق با وکیل، معمولاً بیشتر از مشاوره تلفنی |
| دیدن مدارک | فقط همان چیزی که خودتان تایپ یا آپلود کنید | وکیل میتواند مدارک را بخواهد و بخواند | وکیل اصل مدارک را می‌بیند |
| مسئولیت حرفهای | ندارد | وکیل در برابر کانون یا مرکز وکلا پاسخگوست | وکیل در برابر کانون یا مرکز وکلا پاسخگوست |
| حفظ اسرار | تابع شرایط استفاده شرکت سازنده | وکیل قانوناً مکلف به حفظ اسرار است | وکیل قانوناً مکلف به حفظ اسرار است |
| آشنایی با رویه دادگاه‌ها | ندارد | دارد | دارد |
| زمان دسترسی | همان لحظه | معمولاً همان روز یا روز بعد | با وقت قبلی |
مشاوره حقوقی با هوش مصنوعی ستون اول جدول است و برای خیلی از سؤال‌ها ستون وسط کافی است. وقتی فقط می‌خواهید بدانید ادامه دادن دعوا ارزش دارد یا نه، یک مشاوره تلفنی کوتاه با وکیلی که در همان حوزه کار میکند معمولاً جواب روشن‌تری از ده بار پرسیدن از چتبات میدهد.
چطور از هوش مصنوعی سؤال حقوقی بپرسیم که جواب بهتری بگیریم؟
کیفیت مشاوره حقوقی با هوش مصنوعی بیشتر از هر چیز به خود سؤال بستگی دارد. سؤال را با واقعیت‌ها شروع کنید و نتیجه‌ای را که دوست دارید بشنوید در آن نگذارید. این ترتیب کمک میکند:
- اول بنویسید جوابی طبق قوانین جاری ایران می‌خواهید، وگرنه ممکن است جواب بر اساس قانون آمریکا یا اروپا ساخته شود.
- ماجرا را با تاریخ‌ها بنویسید و به جای نام آدم‌ها از «شخص الف» و «شخص ب» استفاده کنید.
- در هر پیام فقط یک سؤال بپرسید تا جوابها قاطی نشوند.
- بخواهید برای هر حکمی که می‌گوید نام کامل قانون و شماره ماده را بیاورد و هر جا مطمئن نیست صریح بگوید.
- بپرسید چه اطلاعاتی کم است که اگر داشت جوابش عوض می‌شد.
مرحله پنجم بیشتر از بقیه به کار می‌آید، چون شرط‌هایی را رو میکند که خودتان به آن‌ها فکر نکرده بودید. یک نمونه پیام میتواند این باشد: «طبق قوانین جاری ایران جواب بده. مستأجرم و قرارداد اجاره‌ام دو ماه پیش تمام شده. موجر می‌خواهد تخلیه کنم. چه مراحلی دارد؟ برای هر مرحله نام قانون را بگو و بگو جوابت به چه اطلاعات دیگری بستگی دارد.»
یک ترفند دیگر هم هست که کمتر جایی گفته میشود. چتباتها تمایل دارند با کسی که سؤال می‌پرسد موافقت کنند. اگر بپرسید «حق با من است، نه؟» احتمال اینکه بشنوید بله زیاد است. ماجرا را یک بار هم از زبان طرف مقابل بنویسید و دوباره بپرسید. اگر جواب دوم هم به نفع راوی بود، بفهمید آن جوابها چقدر ارزش دارند.
جواب چتبات را چطور راستی‌آزمایی کنیم؟
هر مادهای را که چتبات نام برد در سامانه ملی قوانین و مقررات یا پایگاه مرکز پژوهش‌های مجلس جست‌وجو کنید و ببینید هم وجود دارد و هم همان را می‌گوید. کنار متن قانون نگاه کنید که اصلاح شده یا نه.
برای رأی وحدت رویه، شماره و سالش را در سایت دیوان عالی کشور بگردید. اگر پیدا نشد، فرض را بر این بگذارید که وجود ندارد. رقم‌های سالانه را هم فقط از اعلام رسمی همان سال بردارید.
اطلاعات پرونده را به هوش مصنوعی بدهیم یا نه؟
اطلاعات هویتی و تصویر کامل مدارک را نه، شرح ماجرا بدون نام و شماره را چرا.
وکیل قانوناً مکلف است اسرار موکل را حفظ کند و ماده ۶۴۸ قانون مجازات اسلامی، کتاب تعزیرات مصوب ۱۳۷۵، برای کسی که به مناسبت شغلش محرم اسرار میشود و آن را فاش میکند مجازات گذاشته است. شرکتی که چتبات را ساخته چنین تکلیفی در برابر شما ندارد. گفت‌وگوها روی سرورهای آن شرکت ذخیره میشود و در بعضی سرویس‌ها، بسته به تنظیمات حساب، ممکن است برای آموزش مدل هم استفاده شود.
اشتباه رایج در مشاوره حقوقی با هوش مصنوعی این است که کسی عکس کامل دادنامه را آپلود میکند. در آن صفحه نام کامل طرفین، شماره پرونده، شماره شعبه و گاهی کد ملی هست. بهتر است متن را تایپ کنید و این‌ها را حذف کنید، یا دست‌کم روی عکس بپوشانید. چقدر اطلاعات بدهید تصمیم خودتان است، ولی بدانید چه چیزی را به کجا می‌فرستید.
آیا میشود دادخواست یا لایحه را با هوش مصنوعی نوشت؟
پیشنویس را بله، متن نهایی را بدون بازبینی وکیل توصیه نمی‌کنم.
دادخواست فرم مشخصی دارد و جای خواهان، خوانده، خواسته و بهای خواسته در آن معلوم است. اشتباه در تعیین خواسته یا جا انداختن یکی از خواندگان میتواند به اخطار رفع نقص یا رد دادخواست برسد و ماه‌ها وقت را بگیرد. هوش مصنوعی نمی‌داند پرونده شما در صلاحیت کدام دادگاه یا شورای حل اختلاف است و متن را هم خودش ثبت نمی‌کند. ثبت دادخواست از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی یا سامانه ثنا انجام میشود.
لایحه حساب دیگری دارد. لایحه خوب جواب حرفهای طرف مقابل در همان پرونده است و چتبات آن حرف‌ها را نشنیده.
کی باید سراغ وکیل بروید؟
بعضی کارها را واقعاً خودتان میتوانید جلو ببرید. فهمیدن یک اصطلاح، خواندن قرارداد اجاره پیش از امضا یا دعوای کوچکی که در شورای حل اختلاف مطرح میشود معمولاً به وکیل نیاز ندارد و مشاوره حقوقی با هوش مصنوعی در کنار متن قانون برایش کافی است.
ولی اگر مهلتی در جریان است، اگر طرف مقابل وکیل گرفته، اگر اتهام کیفری متوجه شماست یا اگر مبلغ دعوا آن‌قدر هست که باختنش زندگی‌تان را عوض میکند، جواب چتبات را کنار بگذارید و با وکیل حرف بزنید. همین‌طور وقتی جوابی که از هوش مصنوعی گرفته‌اید با چیزی که در دادگاه یا دفتر خدمات شنیده‌اید فرق دارد. لازم هم نیست از اول وکالت کامل بدهید. گاهی یک جلسه مشاوره کافی است تا بفهمید کار را خودتان ادامه بدهید یا نه.
در وکسانو میتوانید وکیل را بر اساس شهر و تخصص پیدا کنید و پیش از تماس سابقه کارش را ببینید.
واژه‌نامه
ابلاغ یعنی رساندن رسمی رأی، اخطاریه یا دادخواست به طرف دعوا. مهلت‌های قانونی معمولاً از تاریخ ابلاغ شمرده می‌شوند.
واخواهی اعتراض کسی است که در دادرسی حاضر نبوده و لایحه هم نداده به رأی غیابی، و در همان دادگاهی مطرح میشود که رأی را صادر کرده.
تجدیدنظرخواهی یعنی اعتراض به رأی دادگاه بدوی در دادگاه تجدیدنظر استان.
رأی وحدت رویه رأیی است که هیئت عمومی دیوان عالی کشور برای یکسان کردن برداشت دادگاه‌ها از یک قانون صادر میکند و برای همه دادگاه‌ها لازم‌الاتباع است.
دفتر خدمات الکترونیک قضایی به دفترهایی گفته میشود که ثبت دادخواست و لایحه و بیشتر کارهای اداری پرونده از طریق آن‌ها انجام میشود.
سامانه ثنا سامانه ثبت‌نام الکترونیک قوه قضاییه است و ابلاغ‌ها به حساب کاربری شما در آن فرستاده میشود.
پرسش‌های متداول
آیا مشاوره حقوقی با هوش مصنوعی رایگان است؟
بیشتر چتباتها نسخه رایگانی دارند که تعداد پیام یا امکاناتش محدود است. نسخههای کاملتر اشتراک ماهانه دارند. رایگان بودن ابزار درباره درستی جوابش چیزی نمیگوید.
آیا میتوانم جواب ChatGPT را در دادگاه استناد کنم؟
نه. دادگاه به قانون و مدارک پرونده استناد میکند و متنی که یک چتبات نوشته هیچ اعتبار قانونی ندارد. اگر چتبات مادهای را نام برده، به خود آن ماده استناد کنید، آن هم بعد از اینکه متنش را دیدید.
کدام هوش مصنوعی برای قوانین ایران بهتر است؟
مقایسه مستقل و منتشرشدهای که دقت چتباتها را روی قوانین ایران سنجیده باشد سراغ ندارم. ابزاری که به جستوجوی اینترنت دسترسی دارد و منبع جوابش را لینک میدهد، بهتر است، چون میتوانید منبع را باز کنید و ببینید.
اگر هوش مصنوعی اشتباه راهنمایی کند و ضرر کنم، کسی مسئول است؟
معمولاً نه. شرکتهای سازنده در شرایط استفاده خود مسئولیت جوابها را نمیپذیرند. در مقابل، اگر وکیل در انجام وظیفهاش کوتاهی کند، میشود از او به دادسرای انتظامی کانون یا مرکز وکلا شکایت کرد.
آیا وکلا خودشان از هوش مصنوعی استفاده میکنند؟
بعضی از وکلا برای جستوجوی اولیه یا پیشنویس از آن استفاده میکنند. مسئولیت متنی که به دادگاه میرود باز هم با خود وکیل است. اگر برایتان مهم است، از وکیلتان بپرسید با اطلاعات پرونده شما چه میکند.
آیا مشاوره حقوقی با هوش مصنوعی برای پرونده کیفری هم مناسب است؟
برای فهمیدن اصطلاحها و مراحل کلی بله. ولی حرفی که در بازجویی یا نزد بازپرس میزنید در پرونده میماند و اثرش برگشتپذیر نیست. طبق ماده ۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، متهم از ابتدای تحت نظر قرار گرفتن میتواند حضور وکیل را بخواهد.
۰ نظر